حمل ونقل هوایی بدون باند فرود، آیا هواگرد هیبریدی می تواند بازی را عوض کند؟
به گزارش لیسون، یک صبح سرد را تصور کنید که مهِ نازک روی باندهای خالی نشسته و فقط سایه ای آرام در آسمان حرکت می نماید. این سایه یک هواپیما نیست و شبیهِ بالگرد هم دیده نمی گردد، اما بی صدا بر فراز روستاهای دورافتاده حرکت می نماید و به آرامی بر سطحی خاکی می نشیند.
بسیاری از مردم وقتی برای نخستین بار این هواگرد را می بینند، درباره آینده حمل ونقل باری بدون باند فرود کنجکاو می شوند. ما عادت نموده ایم تصور کنیم بارهای بزرگ فقط با هواپیماهای سریع و فرودگاه های بزرگ جابه جا می شوند، اما این تصویر آرام و متفاوت، فکر را تغییر می دهد. فناوری امروز نشان می دهد که سرعت همواره جواب مسئله نیست و گاهی دسترسی و انعطاف پذیری اهمیت بیشتری دارد. همین جا است که مفهوم هواگرد هیبریدی (Hybrid Aircraft) وارد صحنه می گردد و نگاه تازه ای به لجستیک دنیای می دهد. این داستان فقط درباره یک وسیله عجیب نیست، بلکه درباره تغییری آرام در شیوه رساندن کالا به نقاطی است که تا به امروز ناممکن به نظر می رسید.
Airlander 10، هواگردی که میان شناوری و پرواز تعادل ایجاد می نماید
Airlander 10 در نگاه نخست شبیهِ یک کشتیِ هوایی قدیمی به نظر می رسد، اما طراحی آن ترکیبی از شناوری با هلیوم، نیروی بَرا و پیشرانش جهت پذیر (Vectored Thrust) است. این ترکیب به آن اجازه می دهد هم شناور بماند، هم مانند هواپیما حرکت کند و هم در ارتفاع کم با دقت مانور دهد.
طول 92 متری این هواگرد آن را به طولانی ترین هواگرد فعال دنیا تبدیل می نماید و همین میزان بزرگ، ظرفیت حمل بار را افزایش می دهد بدون آنکه احتیاج به زیرساخت های سنگین ایجاد گردد. توانایی ماندن در آسمان تا پنج روز، فرصت های تازه ای برای مأموریت های طولانی ایجاد می نماید و در عین حال، مصرف سوخت نسبت به هواپیماهای باری متداول کاهش می یابد.
مهم تر از همه، Airlander 10 می تواند بر روی چمن، شن، یخ یا حتی آب فرود بیاید، زیرا برای برخاست و نشستن به باندِ سفت و طویل احتیاج ندارد. این ویژگی برای منطقه ها دورافتاده، جزایر کوچک یا پروژه های صنعتی که کیلومترها از شبکه حمل ونقل رسمی فاصله دارند اهمیت حیاتی دارد.
به همین علت، انتخاب این هواگرد به وسیله شرکت اسپانیایی Air Nostrum نشانه ای از تمایل صنعت هوانوردی به مدل های غیرسنتی لجستیک است.
چرا هواگرد هیبریدی برای حمل ونقل باری بدون باند فرود مجذوب نماینده است
در فضای رقابتی لجستیک، Airlander 10 دقیقاً میان کشتی های کند اما ارزان و هواپیماهای سریع اما پرهزینه قرار می گیرد. ظرفیت حمل حدود 10 تُن بار در مسافت تقریبی چهار هزار کیلومتر، آن را برای مأموریت هایی مناسب می نماید که نه به فوریت بسیار بالا احتیاج دارند و نه امکان ساخت فرودگاه در آنجا وجود دارد.
این هواگرد می تواند کالاهای حجیم را مستقیم از نقطه مبدا به نزدیک ترین محل مصرف منتقل کند و حلقه های اضافی جابه جایی زمینی را حذف کند. علاوه بر این، سطح صدای بسیار پایین تر و کاهش چشمگیر انتشار گازهای آلاینده، آن را برای عصر کاهش کربن مجذوب نماینده می نماید. فشار دنیای برای کاهش اثرات زیست محیطی حمل ونقل، شرکت ها را به سمت راه حلهایی سوق می دهد که کارآیی و مسئولیت پذیری را همزمان افزایش دهند.
هرچند سرعت Airlander 10 قابل مقایسه با جت های باری نیست، اما مزیت دسترسی مستقیم و عدم احتیاج به باند، نوعی ارزش عملی ایجاد می نماید که در محیط های خاص از هر سرعتی مؤثرتر است. وقتی به منطقه ها بحران زده یا محل های امدادرسانی فکر می کنیم، تعیین می گردد که تحویل مستقیم و آرام می تواند از هر پرواز سریع اما محدودنماینده مفیدتر باشد. اینجا همان نقطه ای است که مفهوم حمل ونقل باری بدون باند فرود از یک ایده آینده نگر به یک گزینه اجرایی نزدیک می گردد.
آیا این هواگرد می تواند جایگزین هواپیماهای باری گردد؟
پاسخ کوتاه این است که نه، اما می تواند مکملی هوشمندانه باشد. محموله های حساس به زمان همچنان با هواپیماهای سریع منتقل می شوند، زیرا تأخیر در تحویل برای آن ها زیان آور است. اما محموله های سنگین، پروژه های زیربنایی، تجهیزات امدادی یا کالاهایی که اهمیت دسترسی بر سرعت آن ها می چربد، از این الگو بهره می برند. تاریخ فناوری نشان می دهد که بسیاری از اختراع های عجیب ابتدا با تمسخر روبه رو شده اند، اما اندکی بعد به ابزارهای عادی زندگی تبدیل شده اند. Airlander 10 نیز با ظاهر متفاوت خود شاید در همین مسیر قرار بگیرد و به تدریج به عنوان یک ابزار لجستیکی تخصصی پذیرفته گردد. پیروزیت این هواگرد به توانایی آن در کاهش هزینه ها، افزایش امنیت عملیات و ارائه خدمات در مکان هایی بستگی دارد که امروز عملاً خارج از نقشه حمل ونقل قرار گرفته اند. اگر این معیارها برآورده گردد، آسمان آرام و حرکت بی شتاب این هواگرد می تواند تعریف تازه ای از کارآمدی در حمل ونقل ایجاد کند.
آینده ای که آرام می رسد، اما اثر عمیق بر جا خواهد گذاشت
اگرچه Airlander 10 قرار نیست جای هواپیماهای باری سریع را بگیرد، اما نقطه ضعف آن یعنی سرعت کم، در بسیاری از سناریوها به مسئله اصلی تبدیل نمی گردد. در منطقه ها دورافتاده که ساخت فرودگاه ممکن نیست، این هواگرد هیبریدی می تواند حلقه های گمشده زنجیره تأمین را کامل کند و دسترسی واقعی ایجاد کند. برای صنایع معدنی، پروژه های انرژی، جزایر کوچک یا مأموریت های امدادی، دسترسی مستقیم گاهی مهم تر از رسیدن چند ساعت زودتر است. ویژگی شناوری با هلیوم، نیروی بَرا و پیشرانش جهت پذیر (Vectored Thrust) باعث می گردد این هواگرد در شرایطی کار کند که هواپیما یا بالگرد معمولی احتیاج به زیرساخت سنگین دارند. کاهش مصرف سوخت و آلودگی، آن را با روند دنیای کاهش کربن سازگار می نماید و همین نکته از دید سیاست گذاران اهمیت زیادی دارد. سرمایه گذاری شرکت هایی مانند Air Nostrum نشانه ای است از این که صنعت در حال آزمودن بدیلی تازه برای منطقه ها بدون زیرساخت است. اگر این راه حل در مقیاس بزرگ پیروز گردد، مفهوم حمل ونقل باری بدون باند فرود از یک نوآوری خاص به بخشی از سیستم لجستیک دنیای تبدیل خواهد شد، بی آنکه تعارضی با نقش هواپیماهای سریع ایجاد کند.
جمع بندی
حمل ونقل باری بدون باند فرود به یاری هواگردهای هیبریدی امکان پذیر می گردد. Airlander 10 نشان می دهد که دسترسی مستقیم در بسیاری از مأموریت ها از سرعت مهم تر است. این فناوری هزینه و آلودگی را کاهش می دهد و منطقه ها دورافتاده را به شبکه لجستیک وصل می نماید. اگر مدل عملیاتی پایدار بماند، این رویکرد بخشی جدی از آینده هوانوردی خواهد شد.
پرسش های پرتکرار
آیا Airlander 10 می تواند روی هر سطحی فرود بیاید؟
این هواگرد برای فرود روی چمن، شن، یخ و آب طراحی شده است و به زیرساخت پیچیده احتیاج ندارد. البته شرایط باد، وزن محموله و ایمنی سایت باید ارزیابی گردد تا عملیات پایدار بماند.
ظرفیت باری Airlander 10 چقدر است و برای چه مأموریت هایی مناسب تر است؟
این هواگرد حدود 10 تُن بار را در مسافت تقریبی چهار هزار کیلومتر جابه جا می نماید. برای مأموریت هایی مناسب است که دسترسی سخت دارند و زمان تحویل بسیار فوریتی نیست.
آیا این فناوری از نظر زیست محیطی ارزان است؟
مصرف سوخت کمتر و انتشار پایین تر نسبت به هواپیماهای باری متداول، مزیت مهمی ایجاد می نماید. همین ویژگی آن را با سیاست های کاهش کربن و مسئولیت پذیری زیست محیطی هماهنگ می نماید.
آیا هواگردهای هیبریدی می توانند جایگزین هواپیماهای باری شوند؟
جایگزینی کامل محتمل نیست، زیرا محموله های حساس به زمان همچنان به جت های سریع احتیاج دارند. اما این هواگردها در حوزه های خاص به عنوان مکملی کارآمد و مالی عمل می نمایند.
استفاده از Airlander 10 چه تأثیری بر امدادرسانی در بحران ها دارد؟
امکان فرود در منطقه ها بدون باند و حمل مستقیم تجهیزات حیاتی، به کاهش تأخیر یاری می نماید. این ویژگی می تواند رساندن آب، دارو و تجهیزات را در شرایط بحرانی آسان تر کند.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران